<--Cojnij do: Szkoła podstawowa -->

Motywowanie uczniów do pracy na lekcji

„Motywować, to znaczy skłaniać kogoś do robienia czegoś, zachęcać, pobudzać do czegoś; rozbudzać w kimś motywację do jakiegoś działania, wpływać mobilizująco.”

W motywacji występują takie zjawiska, jak chęć, zamiar, pragnienia, życzenie i inne, mające jedną wspólną cechę, jaką jest dążenie do osiągnięcia określonego celu. Dążenie to może być świadome lub nieświadome, mniej lub bardziej sprecyzowane. Motywacja jest siłą poruszającą do działania i ukierunkowującą je na określone cele. Stanowi ona proces wewnętrzny aktywizujący jednostkę do działania. Proces motywacji składa się z pojedynczych motywów, które mają wpływ na procesy pamięci. Zapamiętywanie staje się dużo trwalsze, jeśli uczeń jest umotywowany do przyswojenia określonych tekstów, faktów lub czynności akceptowanych przez niego.

Motywy uczenia się są różnorodne i zmieniają się z wiekiem. Każde dziecko od najmłodszych lat ma potrzebę uczenia się. Dążenie do jej zaspokajania staje się dla dziecka motywem działania. Naturalny zapał do uczenia się utrzymuje się na ogół w pierwszej klasie. Dzieci są zafascynowane procesem uczenia się, lubią zaspokajać oczekiwania nauczyciela, chętnie wykonują wszystkie prace, które wymagają od nich aktywności. Zadaniem nauczyciela w tym czasie jest pielęgnowanie owego naturalnego zapału, co wymaga dużej znajomości psychiki dziecka i wyczucia pedagogicznego. Pomocą są tu atrakcyjne formy organizacji pracy, stosowanie zajęć wielopoziomowych, ciekawe środki dydaktyczne, a przede wszystkim indywidualizacja nauki domowej. Gwarantuje to rozwój zainteresowań, a przez to wzmożoną aktywność i pełniejsze przyswojenie przekazywanych informacji.

Oprócz tych czynników stymulujących poziom motywacji, istotna rolę odgrywa postawa nauczyciela. Od jego umiejętności nawiązywania kontaktu z dziećmi, znajomości ich psychiki i uwarunkowań środowiskowych zależy wiele. Dziecko w wieku młodszoszkolnym jest niesłychanie czułym partnerem we wszystkich układach interpersonalnych, rejestrującym zachowania nauczyciela z zadziwiającą dokładnością.
W tym okresie nauczyciel jest dla ucznia wzorem, autorytetem. Dlatego nie można pozwolić, by dziecko przeżyło moment rozczarowania spowodowany nietaktowną uwagą bądź pochopną oceną. Może on zdecydować o stosunku dziecka do całej instytucji szkolnej.

CZYNNIKI MOTYWACYJNE ZALEŻNE OD NAUCZYCIELA

Aby nauczyciel mógł motywować uczniów do pracy, sam musi tę motywację posiadać, gdyż zależność między poziomem tych dwóch motywacji jest wprost proporcjonalna.Są określone działania, które nauczyciel może przedsięwziąć, aby zwiększyć motywacje ucznia. Są to:

  • Poziom napięcia jakie w uczniach wytwarza osiągnięcie danego celu uczenia się. Napięcie jest połączone ze stresem. Jeśli uczniowie uznają, że postawione przed nimi zadanie jest zbyt łatwe, już im znane, nie włożą zbyt wiele pracy w jego wykonanie. Jeżeli natomiast zadanie okaże się zbyt trudne, stresujące, stres będzie dominował nad uczniem. Umiarkowany poziom napięcia pobudza do uczenia się. Ważne jest również pomaganie uczniom w ustanawianiu sobie celów. Uczniów, którzy postawili sobie zbyt ambitne cele, należy zachęcić, by, sprawę przemyśleli i wyznaczyli sobie cele bardziej realistyczne. Natomiast uczniów, którzy zwykle stawiali sobie łatwe cele, trzeba namówić, żeby podnosili poprzeczkę.
  • Koloryt emocjonalny. Uczniowie wkładają w uczenie mniej albo więcej wysiłku, w zależności od tego, czy środowisko dydaktyczne i określona sytuacja dydaktyczna są przyjemne, czy nieprzyjemne. Nauczyciel może nadawać zadaniu lub sytuacji koloryt emocjonalny pozytywny, negatywny lub neutralny. Ważne jest, że jeśli posłużyliśmy się nieprzyjemnym kolorytem emocjonalnym, żeby wzmocnić motywację do ukończenia trudnego zadania, to tak szybko, jak tylko możliwe, należy wrócić do przyjemnego kolorytu emocjonalnego.
  • Poziom poczucia sukcesu. Poczucie sukcesu jest powiązane ze stopniem trudności zadania i włożonym w nie wysiłkiem. Zadania zbyt łatwe wymagają niedużego wysiłku, nie przynoszą poczucia sukcesu, w efekcie więc nie motywują uczniów. Zadania zbyt trudne także nie mają wartości motywacyjnej. Skuteczny nauczyciel wie jak dostosować stopień trudności zadania do danego ucznia. Efektywni nauczyciele pomagają uczniom dostrzec związki pomiędzy wkładem pracy i wysiłkiem, a powodzeniem i osiągnięciami.
  • Poziom zainteresowania. Zarówno materiał nauczania, jak i sposób pracy nad nim stwarza nauczycielowi duże możliwości nawiązywania do zainteresowań uczniów. Niektóre zajęcia, takie jak gry, układanki, są pociągające dla uczniów i same przez się motywują ich. Urozmaicenie nauki wycieczkami, inscenizacjami, muzyką, wizytami interesujących ludzi, w połączeniu z rozmaitymi metodami podtrzymuje zainteresowanie szkołą i nauką.
  • Sprzężenie zwrotne. Informacje zwrotne dotyczą zarówno tego, co uczeń powinien poprawić, jak i tego, co wykonuje dobrze. Sprzężenie zwrotne to coś więcej niż oceny wystawiane na świadectwach, musi następować szybciej i dotyczyć szczegółów. Informacja zwrotna powinna:
    – trafiać do ucznia jak najszybciej
    – być konkretna
    – dotyczyć bezpośrednio czynności , zamiast wynikać z odgadywania intencji kryjących się za postępowaniem ucznia
    – dostosowana do stopnia zaawansowania ucznia, nie za bogata i nieskomplikowana
    – kłaść nacisk na pochwały. Należy dowartościować błędne wypowiedzi i wykonane czynności, naprowadzać, podpowiadać, wskazywać, utrzymać ucznia w poczuciu odpowiedzialności
    – w przypadku informacji o błędzie wskazywać prawidłowo wykonaną czynność
    – kierować uwagę ucznia na proces wykonywania zamiast na rezultat czynności.

SPOSOBY MOTYWOWANIA UCZNIÓW

Bez chęci do nauki nie można tak naprawdę nauczyć się niczego, dlatego tak ważna jest znajomość różnych sposobów motywowania uczniów.

Hanna Hamer proponuje następujące techniki motywujące ucznia do nauki:
1. Stwórz luźną atmosferę podczas lekcji, demonstruj poczucie humoru, żartuj: spraw by nauka w zabawie stała się przyjemnością.
2. Szanuj odmienne zdanie uczniów i zachęcaj ich do samodzielnego, krytycznego, twórczego myślenia.
3. Staraj się być lubianym nauczycielem.
4. Reaguj na potrzeby uczniów, np. kiedy mówią , że czegoś nie rozumieją lub są zmęczeni czy zniechęceni.
5. Stosuj pomoce audiowizualne.
6. Dostosowuj metody nauczania do stylów uczenia się uczniów.
7. Dbaj, aby poziom motywacji uczniów nie był zbyt niski (wtedy nic nie robią), ani za wysoki (wtedy dochodzi do dezorganizacji myślenia i działania, zwłaszcza w sytuacjach trudnych).
8. Obniżaj w grupie uczniów poziom napięcia i lęku; im wyższy lęk, tym mniejsza sprawność intelektualna.
9. Próbuj zaciekawić uczniów i rozwijać ich zainteresowania; motywy poznawcze (pragnienie wiedzy i rozumienia) dają znacznie lepsze i trwalsze efekty niż czysto egocentryczne (rywalizacja, pokazanie swojej wyższości) i zewnętrzne (nauka dla stopnia i sprawienia przyjemności innym osobom).
10. Oczekuj od uczniów tego, co w nich najlepsze i mów im o tym.
11. Dostosuj wymagania do górnej granicy możliwości uczniów: niech mają poczucie osiągalności celu, ale przy dużym wysiłku; tylko wtedy bowiem nauka może być dla nich w pełni satysfakcjonującym wyzwaniem.
12. Przypominaj uczniom, że niepowodzenia i błędy to normalny etap na drodze do doskonalenia się.
13. Ucz wyciągania konstruktywnych wniosków z porażek.
14. Zachęcaj do odnoszenia sukcesów.
15. Omawiaj konkretne korzyści, jakie można odnieść z każdej lekcji.
16. Chwal uczniów często; także za najdrobniejsze osiągnięcia.
17. Nagradzaj współpracę.
18. Przyznawaj się do błędów, okazuj, że jesteś omylny, ponieważ to zwiększa sympatię uczniów do ciebie i modeluje zachowanie uczniów (stanowi wzór do naśladowania).
19. Utrzymuj własną motywację do pracy na wysokim poziomie: bądź entuzjastyczny.
20. Kontroluj własny poziom stresu.

Motywacja uważana jest przez wielu psychologów za najważniejszy czynnik sprzyjający efektywnemu uczeniu się. Zbyt silna motywacja może jednak paraliżować działanie, powodując nadmierne napięcie emocjonalne. Człowiek najsprawniej rozwiązuje problemy, osiąga najlepsze wyniki przy średniej motywacji, gorsze przy słabej lub przy zbyt wysokiej.

Tomasz Kołodziejczyk
BIBLIOGRAFIA
1. Arends Richard : Uczymy się nauczać. Warszawa 1998.
2. Hamer Hanna: Do efektywności nauczania. Warszawa 1994.
3. Kurcz Agata: Jak motywować uczniów do różnych form aktywności
„Wychowawca” 2003 nr 2

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.